خدمات الکترونیک
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
[فراموشی کلمه عبور]
صفحه اصلی > آرشیوها > اسلایدر 
اخبار > انتشار منابع تخصصی یکی از موارد حیاتی در رسوب فناوری است


  چاپ        ارسال به دوست

محمد مونسان عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر؛

انتشار منابع تخصصی یکی از موارد حیاتی در رسوب فناوری است

نقشه راه فناوری های دریایی ایران چندی است در دستور کار ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش بنیان دریایی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری قرار گرفته است و تا کنون 11 محور آن نهایی و منتشر گردیده است. از این رو جهت تبین و اجرایی سازی هر چه بهتر این سند از اساتید و کارشناسان صنعت دریایی کشور یادداشت و گفتگوهایی در این باره منتشر خواهیم کرد.

 

در این نوبت با محمد مونسان عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر به گفتگو نشسته ایم که بخش اول این یادداشت تقدیم می گردد.

محمد مونسان: پيش از هرچيزي از دست اندر کاران تهيه اين سند تشکر مي­کنم. واقعا تهيه سند "نقشه راه فناوري" در يک کشوري مثل ايران نشان از بلوغ فکري و شروع شدن يک راه جديد است. انشاءالله اين سند در حد تهيه گزارش باقي نماند و هر سال، اجرايي شدن آن رصد شده و گزارش  ساليانه پيشرفت نقشه راه، منتشر شود. هم‌چنين فکر اينکه نقشه راه بايد لزوما ثابت بماند غلط است بلکه مي­تواند طي سنوات آتي ويرايش‌هاي بيشتري از آن ارائه گردد چراکه با گذشت زمان اشکالات اين سند معلوم مي­ گردد و نقشه راه خودش بايد پويا باشد تا بتواند پويايي ايجاد کند.

 

نکات زير در راستاي کمک به اجرايي شدن نقشه راه فناوري دريايي کشور عرض مي­ گردد:

1-     استحصال انرژي از امواج دريا هم ­اکنون در ليست خريد تضميني برق در سازمان انرژي­ هاي نو ايران وجود ندارد. لازم است در اين زمينه  هماهنگي­ هاي لازم از طرف معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري با سازمان سانا انجام شود. در غير اين صورت نمي­ توان اميدي به رشد اين فناوري در کشور داشت بخصوص از طرف بخش خصوصي.

 

2-      تهيه نرم­ افزارهاي دريايي با منو نويسي فارسي يکي از مواردي است که باعث تعميق دانش فني، اعتماد به‌نفس در جوانان ايراني، هدفمند شدن پايان نامه ­هاي کارشناسي ارشد و دکتري، افزايش کارايي دانشجويان و مهندسان ايراني با نرم ­افزارهاي تخصصي و افزايش کيفيت پايان نامه ­هاي فارغ­­التحصيلي خواهد شد. اين نرم افزارها بايد در دو سطح مختلف تقسيم بندي شوند. سطح 1: نرم افزارهايي کوچک و متوسط  بر اساس فرمول‌هاي تحليلي و روابط استاندارد و فرمول‌هاي طراحي در دانشگاه‌ها و توسط اعضاي هيات علمي و دانشجويان کارشناسي ارشد و دکتري مانند نرم افزار طراحي پروانه مطابق سري B که توسط ما در دانشگاه صنعتي مالک اشتر تهيه و منتشر شد. سطح 2: نرم‌افزارهاي بزرگ که توسط شرکت‌هاي دانش بنيان يا پژوهشکده‌هاي تخصصي بايد انجام شود چراکه بعضا تهيه اين نرم افزارها يک کار پيوسته چند ساله را طلب مي‌کند مانند تهيه نرم افزار CFD. اين نوع نرم افزارها را نمي­ توان در دانشگاه و توسط دانشجويان تهيه کرد چرا که وقتي يک دانشجو فارغ التحصيل مي ­شود، ادامه کار توسط نفر بعدي بسيار مشکل يا غير ممکن مي­شود. نرم افزارهاي تخصصي بزرگ، تداعي کننده غرور ملي يک کشور هستند مثلا کشورهاي روسيه، انگليس، آلمان، فرانسه و آمريکا به‌طور جداگانه اقدام به تهيه نرم افزارهاي CFD با قابليت مشابه کردند. براي رونق اين کار بايد دو اقدام اساسي انجام شود: 1) وارد کردن امتياز تهيه و انتشار نرم افزار در آيين نامه ارتقاء اعضاي هيات علمي با امتياز ويژه براي يک بازه زماني مثلا ده ساله. 2) راه اندازي و تقويت شرکت‌هاي خصوصي دانش بنيان و حمايت از مالکيت معنوي آنها روي نرم افزارهاي تهيه شده چراکه اگر اين نرم افزارها به‌راحتي در کشور کرک شوند امکان تجاري سازي آن‌ها وجود نخواهد داشت و لذا هيچ شرکت خصوصي حاضر به تهيه نرم افزارهاي تخصصي نخواهد شد. بايد از هم­ اکنون يک فکر اساسي براي رفع موانع قانوني يا تهيه قوانين جديد يا اجرايي شدن دقيق ­تر قوانين موجود مالکيت معنوي دراين زمينه انجام شود. مساله بعدي اين است که بايد فکري انديشيده شود تا نرم افزارهاي تهيه شده داراي قيمت معقولي بوده و توسط دانشجويان و افراد حقيقي قابل تهيه يا خريداري باشند. مي‌توان با درنظر گرفتن يک بودجه خاص دولتي، در راستاي حمايت از اين حرکت، بخشي از هزينه­ هاي تهيه نرم افزارهاي تخصصي را تامين کرد تا هزينه آنها کاهش يافته يا به‌طور رايگان توزيع شوند.

 

3-     يکي از روش‌هاي توسعه فناوري فراهم کردن امکان ورود تخصص‌هاي مختلف در يکديگر است. به‌طور مثال اگر هر سال در ظرفيت کارشناس ارشد رشته مهندسي دريايي دو نفر سهميه براي رشته کامپيوتر نرم افزار در نظر گرفته شود، کمک شاياني به توسعه نرم افزاري اين رشته خواهد کرد. يا مثلا اگر يک سهميه خاص براي رشته هوافضا در نظر گرفته شود قطعا در طراحي برخي از شناورها مانند هيدروفويل کرافت‌ها، هاور کرافت‌ها و هواپيماهاي آب نشين و موارد مشابه، تحول خوبي ايجاد خواهد شد. اين روشي است که در سال‌هاي اخير در دانشگاه‌هاي معتبر دنيا در حال انجام است و لذا ما نيز نبايد از اين قافله عقب بمانيم و اين الگو بايد براي تمام رشته­ هاي مهندسي که به نوعي با هم ارتباط دارند، انجام شود. توجه شود که اين سياست گذاري باعث کاهش جذب دانشجويان رشته دريايي در مقطع ارشد نخواهد شد. چراکه مثلا در ازاي اختصاص دو سهميه به رشته هوافضا متقابلا دو سهميه نيز از رشته هوافضا به دانشجويان دريايي اختصاص خواهد يافت. پس ظرفيت کل ثابت خواهد ماند. اين سياست به نوعي همگرايي بيشتر رشته هاي رشته­ هاي مهندسي را دنبال مي­کند و يک الگوي اجرا شده موفق در دنيا است. اين سياست بايد در دفترچه­ هاي انتخاب رشته لحاظ گردند.

 

4-     رصد علم و فناوري در خارج از کشور يکي از وظايف اصلي نقشه راه علم و فناوري بايد باشد که فعلا مغفول مانده است. يکي از مهم‌ترين ابزارها در اين زمينه، اعزام دانشجويان در مقطع کارشناسي ارشد و دکتري به خارج از کشور مي­باشد. صرفا اعزام دانشجو به کشورهاي انگليسي زبان يک اشتباه بزرگ است و بايد دانشجوياني به کشورهاي مطرح غير انگليسي زبان مانند روسيه، آلمان و فرانسه اعزام شوند. چراکه در برخي موارد مشاهده مي­شود که مستندات علمي آنها بسيار غني ­تر از منابع انگليسي زبان است. در منابع انگليسي خيلي از محتواي کتاب‌ها به يکديگر شبيه است و بعضا موارد کليدي که بتواند منجر به طراحي شود بيان نشده ­اند. همه کشورهاي ابرقدرت دنيا که در حوزه علم و فناوري حرفي براي گفتن دارند به‌طور دقيق و با ابزارهاي مختلف، رصد علم و فناوري را در خارج از کشور انجام مي­دهند. سفارتخانه ­ها يکي ديگر از اين ابزارها هستند که متاسفانه امروزه در ايران نقشي در اين زمينه ايفا نمي­کنند و اين نقيصه حتما بايد اصلاح گردد. رايزن علمي که در سفارت ايران در کشورهاي مختلف حضور دارند صرفا نقش رسيدگي به وضعيت زندگي دانشجويان ايراني و يک سري کارهاي پيش پا افتاده ديگر را دارند نه واقعا رايزني علمي!. مي‌توان رتبه­ هاي برتر کنکور را به‌طور منظم و هرساله براي تحصيلات در خارج از کشور اعزام نمود تا اين افراد، نقش ديده­ بان علم و فناوري را ايفا کنند. اين يک اشتباه کاملا راهبردي است که ما بگوييم نيازي به اعزام دانشجو به خارج از کشور نداريم. نتيجه اين اشتباه را به وضوح بنده در تعريف تز هاي کارشناسي ارشد و دکتري ديده ­ام که مواردي تعريف مي‌شوند که بيست سال قبل در دنيا، دانش آن تدوين و منتشر شده و متاسفانه در داخل کشور کسي از آن‌ها اطلاعي ندارد. لذا راهي را که به‌طور کامل چند دهه قبل طي شده است را امروز ما مجددا و البته به‌طور معيوب طي مي­کنيم. خود من وقتي منابع روسي را مطالعه مي­کنم حجم وسيعي از اطلاعات مهندسي را مشاهده مي‌کنم که در ايران هيچ خبري از آن‌ها نيست و کسي اطلاعي از آن‌ها ندارد. در حالي‌که اين منابع بعضا 40 سال قبل منتشر شده­اند!!. اين صراحتا نشان مي­دهد که حداقل در 40-50 سال گذشته که شاهد رشد شتابان علم و فناوري بوده ­ايم، هيچ تلاش سازمان يافته­ اي براي رصد علم و فناوري انجام نشده است. تلاش سازمان يافته به معني تقسيم­ بندي علمي موضوعات تخصصي و تعيين افراد متولي در هر زمينه است. مثلا در همين رشته دريايي، حوزه­ هاي مختلفي مانند هيدرومکانيک، سازه، ماشين­ آلات و پيشرانش و ... وجود دارد که اشراف بر آن‌ها مستلزم اعزام نفرات متخصص در هر زمينه است. افرادي که در قالب دانشجوي دکتري در خارج از کشور نقش ديده­ بان علم و فناوري را بخواهند ايفا کنند بايد قبل از اعزام و در داخل ايران، حوزه کاري آن‌ها به‌طور تقريبي مشخص شده باشد و اين‌که قرار است چه حفره­ هايي را پوشش دهند. متاسفانه فعلا بدليل عدم وجود ساختار علمي مشخص براي رصد علم و فناوري، دانشجويان دکتري به‌صورت پراکنده و بي­ هدف اعزام مي­شوند و معلوم نيست چه خط سيري را دنبال مي­کنند. وظيفه يک دانشجوي اعزامي که براي چند سال به خارج از کشور اعزام مي ­شود صرفا انجام يک تز دکتري نيست چراکه شايد اين تز اصلا در ايران به درد جايي نخورد و اجرايي نشود ولي آن‌ها بايد اين دو وظيفه اصلي را پيگير باشند: 1- شناسايي کتاب‌هاي علمي غني که حاوي دانش فني جديدي هستند که در ايران موجود نيست و ارسال و پيشنهاد آن‌ها به تيم مستقر در داخل کشور براي ترجمه تخصصي آن‌ها (يعني يک تيم مترجم حرفه­اي در زبان‌هاي مختلف در داخل کشور بايد سازماندهي شوند تا بتوانند منابع معرفي شده را ارزيابي، ترجمه و منتشر نمايند). تنها به اين وسيله مي­ توان اميدوار بود که رصد علم و فناوري تا حد نسبتا مطلوبي انجام شود که اين مهم‌ترين کار در اين زمينه است. 2- همکاري در اعزام اساتيد خارجي براي برگزاري دوره­ هاي کوتاه مدت در داخل کشور: در برخي از موضوعات اگر بتوان يک سري کارگاه هاي آموزشي چند روزه برگزار نمود کمک شاياني به آشنايي متخصصين داخلي با حوزه­ هاي جديد انجام شده است. در سال‌هاي اخير برخي کارگاه­هاي آموزشی توسط اساتيد خارجي يا ايرانيان مقيم خارج از کشور در ایران با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ارائه شده است که اين خود يک حرکت درست و رو به جلو است. ولي متاسفانه اشکال کار در اينجاست که هيچ گونه فيلمي از اين سمینارها و کارگاه ­ها تهيه و منتشر نمي­ گردد و علي رغم انجام هزينه زياد برای آوردن اساتید، افراد انگشت شماري در اين جلسات حضور پيدا مي­ کنند. خود بنده تلاش زيادي کردم که فيلم برخي از اين سمينارها يا حداقل فايل پاورپوينت آن‌ها را بدست بياورم که متاسفانه در هيچ کدام از آن‌ها موفق نبودم و اين يعني ابتر و بدون نتيجه ماندن يک اقدام خوب. کلا برای رصد علم و فناوری در خارج از کشور و انجام کامل این فرايند بايد يک راهکار معقول، قانونی و سازمان يافته از طريق معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري اندیشیده شود که يک وزارتخانه يا يک سازمان، متولي انجام اين فرايند از مرحله اعزام دانشجو تا مرحله شناسايي منابع و ترجمه تخصصي منابع و انتشار آن‌ها شود. مثلا چيني­ ها که امروزه بزرگ‌ترين کشتي­ ساز دنيا محسوب می­شوند و به تنهايي 40 درصد کشتي­ هاي کل دنيا را مي ­سازند بلا استثنا هرساله دانشجوياني را به کشورهاي مختلف و با زبان‌هاي مختلف اعزام مي­ کنند که من برای چند سال از نزديک با آن‌ها آشنا بودم و ملاحظه می­ کردم که به‌طور دائم در کتابخانه­ ها در جستجوی کتاب‌های علمی خوب هستند. وقتی سوال کردم که در این قفسه­ ها به دنبال چه هستید، همین فرایند فوق را تعریف می­کردند که هدف اصلی دولت آن‌ها از اعزام آن‌ها، بررسی و انتخاب منابع خوب و ترجمه آن‌ها به زبان چینی است. ماحصل این تلاش برنامه­ر یزی شده و منسجم، یک چین ابرقدرت خواهد بود که فاصله خود با غرب را در مدت کوتاهی جبران کرده است و هرگز نمی­ گذارد در آینده یک شکاف بزرگ علمی با غرب ایجاد شود. لذا مشاهده مي­ کنيد کشوري که 60 سال سابقه کشتي ­سازي دارد و امروزه بزرگ‌ترين کشتي­ سازي دنيا است باز هم خود را از اعزام دانشجو به کشورهاي ديگر بي­ نياز نمي­ بيند و این را باید به مخالفین داخلی گوشزد نمود. البته بنده معتقدم اعزام دانشجو در شرایط فعلی که بی­ هدف و بی­ برنامه بوده و صرفا برای گرفتن یک مدرک است، بی­ فایده و ابتر است. باید همه چیز طبق یک نقشه راه مشخص، برنامه ­ریزی و کنترل شود. بعید می‌دانم که تا به امروز حتی یک جلد کتاب تخصصی مثلا از روسی یا آلمانی یا فرانسوی به فارسی ترجمه شده باشد.

 

5-     يکي از موارد حياتي در رسوب فناوري در يک کشور، کمک به انتشار منابع تخصصي است. در کشور ما فعاليت‌هاي پژوهشي خوبي انجام مي­شود ولي به دليل اينکه اين منابع منتشر نمي­ شوند، صرفا تبديل به چند صفحه پرينت شده و در قفسه­ ها خاک مي­ خورند و به طور متعدد مشاهده شده­ که متاسفانه همين تحقيقات، مجددا با صرف هزينه و زمان در جاي ديگري تکرار شده ­اند و اين يعني درجا زدن. اسناد منتشر شده مي­ تواند به صورت کتاب يا اسناد طراحي يا گزارشات علمي باشند که داراي طبقه ­بندي محرمانه نيستند. به‌طور مثال در همين رشته دريايي بخش قابل توجهي از منابع علمي که ارزش طراحي هم دارند توسط نيروي دريايي آمريکا منتشر مي­ شوند که داراي طبقه ­بندي نيستند يا از طبقه ­بندي خارج شده­ اند. در همين کشور ما کارهاي علمي بسيار خوبي از سوي سازمان‌هاي دولتي يا دفاعي و نظامي انجام مي­شوند که حاوي مطالب محرمانه هم نيستند ولي منتشر نمي­ شوند که اگر همين مطالب تهيه شده غير محرمانه منتشر شوند يک تحول اساسي در رسوب علم و فناوري در سطح کشور خواهيم داشت. بطور مثال در موسسه استاندارد دفاعي ايران، اسناد بسيار غني علمي در قالب استانداردهاي شناورهاي مختلف تهيه شده­ اند که اين‌ها غالبا داراي مطالب محرمانه نيستند ولي مهر محرمانه خورده و بايگاني شده و از دسترسي عموم خارج مي­شوند. حتي برخي گزارشات سازماني مانند سازمان بنادر و دريانوردي که يک سازمان غيردفاعي محسوب مي‌شود و حاوي مطالب محرمانه نيست منتشر نمي‌شوند. به‌طور کلي فرهنگ منتشر کردن منابع علمي در ما ايراني­ ها وجود ندارد که ناشي از نوعي خساست علمي و تنگ نظری است تا يک دورانديشي و حراست از منابع. در نقشه راه علم و فناوري جايگاه توليد مستندات علمي مشخص نيست. امروزه نياز عمده و مشکل اصلي محققين و دانشجويان اين است که منابع علمي به زبان فارسي بسيار اندک است و لذا نقشه راه بايد بتواند يک تحول بزرگ در اين زمينه ايجاد کند.

ادامه دارد...


١٤:٣٠ - 1396/08/14    /    شماره : ٢٨٦١٨    /    تعداد نمایش : ١٠٧


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




©تمامی حقوق متعلق به این سایت و برای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری محفوظ می باشد.www.isti.ir